Rezerwat przyrody stanowi jedną z ustawowo chronionych form ochrony przyrody w Polsce. Obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi.

Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody, dla rezerwatów przyrody sporządza się i realizuje plan ochrony, stanowiący podstawowy dokument planujący ochronę przyrody na obszarze, dla którego został on sporządzony. Elementem powyższego dokumentu są zapisy dotyczące konieczności realizacji określonych działań ochronnych, a także wskazanie obszarów ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej oraz miejsc, w których może być prowadzona działalność wytwórcza, handlowa i rolnicza. Dokument ten sporządzany jest i zatwierdzany przez właściwego regionalnego dyrektora ochrony środowiska, pełniącego nadzór nad danym rezerwatem przyrody.

Charakterystyka planu ochrony, a także jego określona przepisami prawa zawartość prowadzić mogą do sytuacji, w której korzystanie przez właściciela z należącej do niego nieruchomości staje się niemożliwe lub istotnie ograniczone. Dotyczy to zwłaszcza przedsiębiorców, których działalność może mieć potencjalnie negatywny wpływ na przedmioty ochrony rezerwatu przyrody. W takim przypadku zapisy planu ochrony najprawdopodobniej dążyć będą do ograniczenia takiego zidentyfikowanego, negatywnego wpływu, uniemożliwiając przedsiębiorcy korzystanie z gruntu w sposób dotychczasowy. Mogą też skutkować obniżeniem wartości nieruchomości. Właściciel nie jest jednak pozbawiony ochrony prawnej.

Jak wynika z zapisów ustawy prawo ochrony środowiska, jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel nieruchomości może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części. W związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę, obejmującą również zmniejszenie wartości nieruchomości. Z roszczeniem takim można wystąpić w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. Oznacza to, iż właściciel nieruchomości ma dwa lata na podjęcie działań, zmierzających do zrekompensowania mu szkód wynikłych z tytułu ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody.

Na żądanie poszkodowanego właściwy starosta ustala, w drodze decyzji, wysokość odszkodowania. Należy jednak mieć na uwadze fakt, iż decyzja starosty nie podlega kontroli instancyjnej w toku postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż nie przysługuje od niej odwołanie. Strona niezadowolona z przyznanego odszkodowania może w terminie 30 dni od dnia doręczenia jej decyzji wnieść powództwo do sądu powszechnego. Droga sądowa przysługuje także w razie niewydania decyzji przez właściwy organ w terminie 3 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania przez poszkodowanego. Warto pamiętać, iż wystąpienie na drogę sądową nie wstrzymuje wykonania decyzji starosty. Tym samym możliwe jest przyjęcie odszkodowania w ustalonej decyzją starosty wysokości, przy równoczesnym wystąpieniu do sądu o jego zwiększenie stosownie do zgłaszanego roszczenia. Nie wymaga to zatem dysponowania w momencie wszczęcia postępowania o odszkodowanie znacznymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów dochodzenia roszczenia.